حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین معزی، مدیر مؤسسه علمی فرهنگی مبلّغ و استاد حوزه علمیه قم، در گفت‌وگویی به تبیین مفهوم «محاسبات الهی» از دیدگاه قرآن و معارف اهل‌بیت (ع) پرداخت. او اظهار داشت که محاسبات الهی به معنای نادیده گرفتن محاسبات عقلانی و مادی نیست، بلکه به تکمیل آن‌ها می‌پردازد.
محاسبات الهی، نگاهی جامع به عوامل مادی و معنوی قدرت
وی توضیح داد که در محاسبات رایج، قدرت معمولاً بر اساس اقتصاد، فناوری، تجهیزات نظامی و نفوذ سیاسی سنجیده می‌شود. اما قرآن کریم، متغیرهایی مانند ایمان، یاری حق، صبر، تقوا، اراده و انسجام مؤمنان را نیز در تعیین سرنوشت جوامع مؤثر می‌داند.
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به آیه «إِن تَنصُرُوا اللَّهَ یَنصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ» (سوره محمد، آیه ۷)، تأکید کرد که در منطق قرآن، ایمان صرفاً یک امر فردی نیست و می‌تواند به نیرویی اجتماعی و تاریخی تبدیل شود. از این منظر، «محاسبات الهی» نوعی دیدگاه جامع به قدرت است که هم عوامل مادی و هم عوامل معنوی را در کنار یکدیگر مورد توجه قرار می‌دهد.
«ایران قوی» نیازمند اقتصاد، فناوری، ایمان و هویت است
حجت‌الاسلام والمسلمین معزی در ادامه به رابطه قدرت الهی و قدرت مادی و مؤلفه‌های «ایران قوی» پرداخت. او بیان کرد که در نگاه اسلامی، قدرت معنوی جایگزین قدرت مادی نیست، بلکه به آن جهت و پایداری می‌بخشد. قرآن از یک سو به آماده‌سازی توان مادی فرمان می‌دهد: «وَأَعِدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ» (سوره انفال، آیه ۶۰) و از سوی دیگر، ایمان و توکل را عامل قدرت معرفی می‌کند.
مدیر مؤسسه علمی فرهنگی مبلّغ تصریح کرد که بنابراین، ایران قوی هم به اقتصاد، فناوری و قدرت دفاعی نیاز دارد و هم به ایمان، هویت، سرمایه اجتماعی، امید، عدالت و استقلال.
وی خاطرنشان کرد که اگر قدرت مادی بدون اخلاق و هویت باشد، ممکن است به سلطه تبدیل شود و اگر معنویت بدون توان مادی باشد، در برابر فشارهای واقعی جهان آسیب‌پذیر خواهد بود. از این رو، قدرت مطلوب اسلامی، ترکیبی از ایمان و توانایی است.
ایمان اجتماعی با مسئولیت‌پذیری مردم و اعتماد عمومی به قدرت ملی تبدیل می‌شود
حجت‌الاسلام والمسلمین معزی درباره نقش امام خمینی (ره) در تبدیل «ایمان اجتماعی» به «قدرت ملی» اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین اقدامات امام خمینی (ره) این بود که مردم را از یک «جمعیت» به یک «امت صاحب رسالت» متحول کرد. مردم احساس کردند که در قبال استقلال، عزت و سرنوشت کشور مسئول هستند و دفاع مقدس یکی از بارزترین نمونه‌های تبدیل ایمان به قدرت اجتماعی بود.
این استاد حوزه علمیه قم افزود: در ادامه نیز پیشرفت‌های علمی، دفاعی و منطقه‌ای نشان داد که وقتی ایمان با سازماندهی، دانش، مدیریت و مشارکت مردم همراه شود، می‌تواند به تولید قدرت ملی منجر شود.
وی درباره تعبیر «مردم مبعوث» گفت: این تعبیر به مردمی اشاره دارد که خود را مأمور و مسئول ساختن آینده جامعه می‌دانند. البته این رابطه دوطرفه است؛ مردم باید مسئولیت‌پذیر باشند و حاکمیت نیز باید عدالت، کارآمدی، کرامت مردم و اعتماد عمومی را حفظ کند. بدون سرمایه اجتماعی، هیچ قدرتی پایدار نخواهد بود.
تجربه انقلاب، دفاع مقدس و تحریم‌ها، حافظه تاریخی و اعتمادبه‌نفس ملی ایجاد کرده است
حجت‌الاسلام والمسلمین معزی در پاسخ به این پرسش که چه چیزی در ایران امروز تغییر کرده است، اظهار داشت: ایران خرم خبر امروز با ایران پیش از انقلاب تنها از نظر تجهیزات و فناوری تفاوت ندارد؛ بلکه تجربه تاریخی و هویت سیاسی جامعه نیز متحول شده است.
وی افزود: انقلاب، دفاع مقدس، تجربه تحریم‌ها، پیشرفت‌های علمی و دفاعی و شکل‌گیری جبهه مقاومت، نوعی حافظه تاریخی و اعتمادبه‌نفس ملی ایجاد کرده است.
این استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: جامعه ایرانی امروز تجربه کرده که می‌توان در برابر فشار قدرت‌های بزرگ ایستاد و برای استقلال هزینه پرداخت. البته این به معنای مصونیت دائمی نیست. قرآن می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّیٰ یُغَیِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ» (سوره رعد، آیه ۱۱).
حجت‌الاسلام والمسلمین معزی ادامه داد: بنابراین اگر عدالت، کارآمدی، علم، تولید، امید و سرمایه اجتماعی تضعیف شود، دستاوردهای گذشته نیز می‌تواند آسیب ببیند؛ از این رو، بازگشت‌ناپذیری گذشته، بیش از آنکه یک امتیاز باشد، یک مسئولیت است.
محاسبات الهی یعنی واقعیت‌های مادی را ببینیم، اما جهان را فقط مادی تحلیل نکنیم
حجت‌الاسلام والمسلمین معزی در جمع‌بندی مفهوم «محاسبات الهی» برای جامعه امروز گفت: محاسبات الهی یعنی واقعیت‌های مادی را ببینیم، اما جهان را تنها با واقعیت‌های مادی تحلیل نکنیم. در این نگاه، ایمان، توکل، عدالت، مقاومت، امید و انسجام اجتماعی «قدرت» هستند؛ البته این قدرت زمانی در تاریخ اثر می‌گذارد که با علم، عقلانیت، برنامه‌ریزی و کارآمدی همراه شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین معزی در پایان با استناد به آیه «وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا» (سوره عنکبوت، آیه ۶۹)، خاطرنشان کرد: بنابراین محاسبات الهی یعنی باور داشته باشیم که ایمان همراه با عمل می‌تواند تاریخ‌ساز باشد و قدرت یک ملت فقط به داشته‌های مادی آن محدود نمی‌شود.